De ‘strijdlustige’ EU-onderhandelaar die de vaccins aankocht

Sandra Gallina Een Italiaanse vertaler werd de onderhandelaar namens de EU met de grote farmaceuten. Gallina is bekend als een scherpe én Europese onderhandelaar: niet de snelheid maar de prijs en aansprakelijkheid stonden voorop. Ursula von der Leyen erkende woensdag dat de Commissie te optimistisch is geweest over levering van vaccins.

Veel mensen in Europa verbijten zich over het trage vaccinatietempo, kijken jaloers hoe de percentages in Israël, de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk sneller omhoogschieten. Sandra Gallina is niet een van hen. „Ik heb niets om jaloers op te zijn”, zegt de Italiaanse begin februari tegen Europarlementariërs. „Want, als ik eerlijk mag zijn: ik denk dat wij er beter voor staan.”

Terwijl de Europese vaccininkoop afgelopen weken van alle kanten onder vuur kwam te liggen, viel Gallina op door de vurigheid waarmee ze de strategie verdedigde. De Europese topambtenaar stond aan het hoofd van de onderhandelingen met de farmaceuten, waardoor uiteindelijk meer dan 2 miljard coronavaccins voor Europa werden aangekocht.

‘Superster’

Binnen de Europese Commissie wordt Gallina nog steeds gezien als de vrouw bij uitstek als het aankomt op contracten sluiten: een door de wol geverfde onderhandelaar van handelsakkoorden, „hyperintelligent” en „voor de duvel niet bang”. Tegelijk knaagt soms de twijfel dat zelfs „superster” Gallina gehinderd werd door de logheid die Europese besluitvorming eigen is – veel verschillende partijen die meepraten, veel juridische details.

Zoals veel Europese topambtenaren werkt Gallina al decennia voor de Commissie, maar het pad dat de Italiaanse in Brussel aflegde, is uitzonderlijk. Na een studie vertalen in Triëst begon ze in 1988 in Brussel als tolk. In een interview met de BBC zou ze tien jaar later, inmiddels zeventalig, enthousiast vertellen over de „geweldige plek voor talen” die het Europese hoofdkwartier is. Een „werkelijke toren van Babel”, „fascinerend” en „verbluffend”.

Dat tolken in Brussel doorstromen naar hogere posities is zeldzaam, dus het toont volgens betrokkenen haar capaciteiten. „Sandra was een van de sterren binnen onze afdeling”, zegt Pascal Lamy, die van 1999 tot 2005 Eurocommissaris Handel was. Twintig jaar later spreekt hij nog altijd in superlatieven over Gallina: ze is professioneel, intens, uitgesproken en werkt keihard.

Binnen de afdeling handel zou Gallina carrière maken en uiteindelijk met succes de ingewikkelde gesprekken over het handelsakkoord met de zogeheten ‘Mercosur-landen’ in Zuid-Amerika afronden. „Ze spreekt klare taal en kende dossiers tot in detail, maar ze heeft ook de benodigde empathie”, zegt Europarlementariër Bernd Lange (SPD, Duitsland), die als voorzitter van de handelscommissie veel met haar te maken had.

Vanwege die jarenlange ervaring met moeizame onderhandelingen werd Gallina vorig jaar zomer naar de ambtelijke afdeling gezondheid getorpedeerd om daar de aankoop van vaccins te leiden. Het is een weinig invloedrijk directoraat – competenties op zorggebied heeft de EU nauwelijks – getuige ook de Cypriotische Eurocommissaris Stella Kyriakides die precorona op gezondheid was gezet en waar weinigen een hoge pet van ophebben.

Traagheid

Gallina stortte zich volgens betrokkenen bevlogen op de taak en stelde zich tegenover de farmaceuten zeker niet buigzaam op. In de hoorzittingen met Europarlementariërs viel de afgelopen maanden op dat ze vurig vragen beantwoordde, met veel armgebaren en zwaaiend met de vinger naar haar beeldscherm. „We kwamen hier geen doosjes aspirine kopen, maar tekenden een voorafgaande koopovereenkomst voor een product dat nog niet bestond!”, legde ze dan uit. Over AstraZeneca: „Ik heb het volste vertrouwen dat ze zullen leveren volgens het schema, want, en ik benadruk nogmaals: ik heb de papieren waarin ze zich daarop hebben vastgelegd!”

Was het verstandig de opdracht aan de Europese Commissie toe te bedelen? Vriend en vijand zijn het erover eens dat het alternatief – ieder land voor zich – sowieso onverstandiger was. Dat maakt een kritische analyse van de Commissie-prestaties en daarmee die van Gallina niet minder noodzakelijk. Die kritiek richtte zich de afgelopen tijd vooral op de traagheid: de EU rondde contracten met farmaceuten maanden later af dan het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Het gevolg van onderhandelen door „Brusselse bureaucraten”, aldus de Hongaarse premier Viktor Orbán. Ook de Beierse premier Markus Söder haalde eerder uit naar de „Brusselse bureaucratische procedure”.

Eén brok strijdlust

Kringen rond de Commissie verwerpen die kritiek. Gallina is, zegt een EU-ambtenaar, „het tegenovergestelde van de ingeslapen bureaucraat” en „juist één brok energie en strijdlust.” Een ander: „Als iemand binnen de Commissie hiervoor de persoon was, dan is zij het.”

Maar zelfs in Brussel vragen sommigen zich af of het de Commissie niet aan ervaring ontbrak voor dit speciale type onderhandelingen. Sommigen suggereren dat meer externe expertise had moeten worden aangetrokken en dat de focus te veel op prijs en aansprakelijkheid lag. „Ik ben ervan overtuigd dat ze alles heeft gegeven. Maar je kunt je afvragen of de Commissie het niet te veel als gedetailleerde handelsonderhandelingen heeft aangepakt en of ze voldoende kennis had om dit soort gesprekken goed te voeren”, zegt een EU-ambtenaar.

Lamy verwerpt die verwijten. „Wat had een meer ervaren iemand anders gedaan? De Commissie heeft veel ervaring met het grootschalig aankopen via aanbestedingen en de juridische dienst is uitstekend.” Het verschil met andere landen wijt hij aan de „voorzichtige aard” die Europa kenmerkt. „Dat heeft goede kanten, bijvoorbeeld als het gaat om milieu- en voedselwetgeving, maar het hindert ons bij innovatie en de tijd die het kost om kennis te vermarkten.”

‘Geld groeit niet aan bomen’

„Mijn kritiek gaat niet over Sandra”, zegt Lange. „Ze treft het hele proces, dus evengoed de lidstaten die voortdurend ook aan tafel zaten.” Dat er niet meer van Pfizer/BioNTech is gekocht, beschouwt hij als een fout, net als dat er onvoldoende op papier staat om farmaceuten aan afspraken te houden.

Kritiek over de Europese vaccinstrategie verstomt voorlopig niet, maar tijdens de urenlange hoorzittingen met het Europarlement weerde Gallina alle vragen – zelfs volgens critici – vakkundig af. Goed, de onderhandelingen duurden langer door moeizame gesprekken over aansprakelijkheid, maar: „Burgers moeten naar de rechter kunnen stappen en een veroordeling afdwingen als een product niet blijkt te deugen.” En dat Gallina nu de kritiek kreeg te weinig geld te hebben uitgetrokken, noemde ze „wonderlijk”. „In mijn wereld groeit geld niet aan de bomen. We moeten niet meer betalen, we moeten bedrijven aan hun afspraken houden!”

Link to NRC article