Pascal Lamy leidde de wereldhandelsorganisatie van 2005 tot 2013. Volgens de Fransman maakt de Amerikaanse president Trump een denkfout als hij China en de Europese Unie verwijt de Amerikaanse economie te verzwakken.
‘Wij herverdelen veel meer dan de Amerikanen, terwijl hun levensstandaard hoger is dan de onze. Dus de Amerikanen hebben geen handelsprobleem, maar een sociaal probleem met verliezers van de wereldhandel.’

Oud-topman WTO: ‘VS hebben geen handelsprobleem’
Eva Rammeloo – Parijs

De huidige bewoner van het Witte Huis maakt een denkfout, zegt Pascal Lamy. De Amerikaanse president Donald Trump beschouwt zijn land als verzwakt door het handelen van Europa en China, maar dat ziet de president verkeerd.

‘De Verenigde Staten zijn het sterkste land ter wereld’, aldus de voormalige directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). ‘Een structureel handelstekort ontstaat simpelweg doordat de Verenigde Staten het zich kunnen veroorloven om veel meer te consumeren dan ze produceren dankzij die sterke dollar, een wereldwijde reservemunt.’

De 78-jarige Fransman, die de WTO leidde van 2005 tot 2013, noemt het Amerikaanse model van kapitalisme ‘meedogenlozer’ dan wat we in Europa kennen. ‘Wij herverdelen veel meer dan de Amerikanen, terwijl hun levensstandaard hoger is dan de onze. Dus de Amerikanen hebben geen handelsprobleem, maar een binnenlands sociaal probleem met verliezers van de wereldhandel.’

Lamy is er duidelijk over: de invoerheffingen die Trump landen en sectoren oplegde, gaan niets oplossen.

Trump begon zijn handelsoorlog al in 2017, toen hij China hogere douaneheffingen oplegde omdat het land zich niet aan de WTO-regels zou houden. ‘Dat klopt niet. China voldoet wél aan de WTO-regels. Het probleem is dat de regels op sommige terreinen erg zwak zijn.’

‘Neem staatssteun. Bij de onderhandelingen met China wilden de VS, EU en Japan de regels niet aanscherpen omdat hun eigen staatssteun dan in de problemen kon komen. Het China dat in 2001 toetrad tot de WTO was een door Deng Xiaoping geïnspireerd China, met het idee dat een open economie een goede zaak was.’

‘Later veranderde dat. Ten eerste door de wereldwijde financiële crisis, waarbij de staatssector geld in de economie pompte. En ten tweede door de komst van de huidige president Xi Jinping, die meer dan zijn voorgangers geloofde dat het economische succes te maken had met de Chinese Communistische Partij.’

V Maar China heeft zijn eigen bedrijven beschermd door buitenlandse bedrijven weg te houden, net zolang tot Chinese bedrijven een monopolie hadden. Neem de bankensector.

‘Dat is zeker waar. Als je lid wordt van de WTO, dan beloof je de nationale markt in bepaalde sectoren en in bepaalde verhoudingen open te stellen. China betaalde een hoge prijs, want het land mocht niet meer dan 10% heffen op de invoer van industriële producten. Voor Brazilië, India en Zuid-Afrika moet dat rond de 40% zijn geweest.’

‘Het land betaalde ook iets in de dienstensector, maar niet in de sectoren waaraan het zich niet wilde committeren. In de telecom en de financiële sector accepteerde Peking geen bedrijven die voor meer dan 51% in buitenlandse handen waren. Dat was in lijn met de afspraken.’

‘Sindsdien hebben ze wel meer sectoren opengesteld, maar dat ging inderdaad heel, heel langzaam. Bovendien zijn er sindsdien geen grote nieuwe afspraken gemaakt. Dus het weinige dat China heeft gedaan sinds zijn WTO-toetreding, was unilateraal of bilateraal.’

V U was een van de onderhandelaars. Zijn er fouten gemaakt?

‘De collectieve fout die we als Westen – de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan, de grote jongens destijds – maakten, was dat we niet slim genoeg waren om te begrijpen dat twintig of dertig jaar later de Chinese economie zó succesvol zou zijn.’

‘Dat het land een enorme capaciteit zou krijgen om staatssteun te verlenen. Niet dat die vraag toen niet aan de orde kwam. Maar onze juristen waarschuwden ons: sluit het net niet te strak, want dan raken jullie eigen subsidies erin verstrikt. Denk bijvoorbeeld aan de vliegtuigfabrikanten Boeing en Airbus.’

‘De WTO moet leren leven zonder de VS. De facto, niet de jure, want de VS zal de WTO niet willen verlaten’

De beroepsinstantie van de WTO ligt al sinds 2019 stil omdat de VS de benoeming van nieuwe rechters blokkeren. De Amerikanen waren het niet eens met de werkwijze van de organisatie. De WTO zou zich te machtig wanen en te veel ruimte nemen voor interpretatie en improvisatie.

‘Er is geen manier meer om regels af te dwingen als het om de VS gaat, maar de EU heeft een parallel systeem opgebouwd om geschillen te beslechten. Daarom kan Peking bijvoorbeeld procederen tegen de EU vanwege Europese antistaatssteunheffingen op elektrische auto’s gemaakt in de Volksrepubliek.’

‘Dat systeem werkt voor de meeste landen, maar niet voor alle. Naast de VS is India er ook nog steeds niet bij aangesloten. Maar we hebben dus wél handelsregels. De WTO moet leren leven zonder de VS, althans de facto. Niet de jure, want de VS zullen de WTO niet willen verlaten omdat ze dan niet langer beschermd zouden worden door een groot aantal afspraken, zoals de Trips, over handelsgerelateerd intellectueel eigendom.’